Muzeum„Zbiory Marii Skalickiej”

ozdobna linia

Muzeum bibliofilsko-artystyczne

książka

O Muzeum i Pawle Stellerze

Muzeum „Zbiory Marii Skalickiej” jest Oddziałem Muzeum Ustrońskiego i mieści się w domu rodzinnym fundatorki w Ustroniu-Brzegach, przy ul. 3 Maja 68. Maria Skalicka aktem darowizny przekazała Miastu Ustroń ten dom wraz z ogrodem i dorobkiem kolekcjonerskim całego życia na cele muzealne. Od sierpnia 1993 roku funkcjonuje tu muzeum biograficzne jej imienia, które ma charakter bibliofilsko-artystyczny, jako że Maria Skalicka była znanym i cenionym bibliofilem, a także kolekcjonerem dzieł sztuki. Przedmiotem jej zainteresowań była rodzinna  ziemia cieszyńska, jej historia, kultura i ludzie z tą ziemią związani. Maria Skalicka doskonale znała potrzeby kulturalne mieszkańców cieszyńsko-beskidzkiej ziemi, zwłaszcza w odniesieniu do szczególnie ważnej roli polskiego piśmiennictwa i książki. Tym samym wpisała się w najpiękniejsze tradycje cieszyńskich bibliofilów, którzy szerzyli kult książki polskiej, utrwalając tym samym narodową tożsamość.

Idąc za myślą i dziełem  Marii Skalickiej, muzeum nasze gromadzi współczesne nam „cieszyniana”, ekslibrisy, druki bibliofilskie i literaturę ekslibrisologiczną oraz współpracuje z wieloma polskimi artystami i bibliofilami (z ośrodków: katowickiego, krakowskiego, warszawskiego,  poznańskiego oraz z Zaolzia).

Muzeum troszczy się o ochronę zbiorów Marii Skalickiej, szuka nowych eksponatów związanych z regionem oraz innowacyjnych form działalności. Gromadzi malarstwo i grafikę artystów miejscowych i nie tylko, eksponuje zwłaszcza unikatową, historyczną  już dziś technikę, jaką jest drzeworyt sztorcowy, którego reprezentantami są wybitni twórcy naszego regionu – Paweł Steller, Jan Wałach i Jadwiga Smykowska. Warto dodać, że posiadamy również kolekcję akwarel Pawła Stellera – portrety górali beskidzkich i ich stroje.

Muzeum prowadzi działalność wystawienniczą i edukacyjną, skierowaną do odbiorców w różnym wieku i profesji. Tematyka wystaw jest bardzo urozmaicona, a jest to: grafika, malarstwo, fotografia, wycinanka, plakat, medalierstwo. Urządza ciekawe wystawy czasowe dzieł sztuki i rękodzieła artystycznego zarówno twórców regionalnych, jak spoza regionu, a nawet z całej Polski oraz z Zaolzia. Organizuje wernisaże, koncerty, promocje książek, spotkania literackie i inne o różnorodnej tematyce: regionalnej, ekologicznej, przyrodniczej i podróżniczej.

W ekspozycji stałej znajdują się ze zbiorów Marii Skalickiej tzw. cieszyniana – zgromadzone w zabytkowej bibliotece, kilka serii medali, imponująca kolekcja ekslibrisów. W serii medali znajdują się: seria królewska – poczet królów i książąt polskich wg Jana Matejki oraz monety i pieczęcie, medale z dziedziny kultury i sztuki oraz seria nt. historii oręża polskiego od najdawniejszych bitew i wojen aż po II wojnę światową.

Z ciekawych eksponatów wymienić należy: kolekcję ręcznie malowanej porcelany Barbary Majętnej, wystawny żeński strój cieszyński wraz z kompletną biżuterią zwaną filigranem cieszyńskim, a wykonaną przez ustrońskiego artystę Kazimierza Wawrzyka. W nowo utworzonym dziale bibliotecznym Współczesne Cieszyniana gromadzi się publikacje wydane po 1989 roku zarówno po polskiej, jak zaolziańskiej stronie. Z zasobnej biblioteki zabytkowej, jak i współczesnej mogą korzystać maturzyści, studenci i inne osoby poszukujące materiałów do swoich opracowań i publikacji.

Od dziesięciu lat Muzeum promuje działalność kulturalną i wydawniczą Polaków z Zaolzia. W obszernym cyklu Twórcza obecność Polaków na Zaolziu organizuje: wystawy, koncerty, prelekcje z ich udziałem. Inicjatywą Muzeum są także cykliczne wyjazdy na spektakle Sceny Polskiej Teatru Cieszyńskiego w Czeskim Cieszynie, a jest to jedyny profesjonalny teatr polski na świecie. Repertuar jest ambitny i zróżnicowany. Z propozycji tej korzysta liczna grupa ustroniaków.

Przy Muzeum działa „Galeria pod Jodłą”, gdzie prezentowane są wystawy czasowe. Każda kolejna to „prawdziwa perełka”. Do swojej działalności zapraszamy także młodych. W Galerii tej organizujemy także warsztaty artystyczne dla dzieci oraz wystawy ich prac. Dotychczas miały miejsce: malarstwo na szkle, rysunek tuszem, grafika, projektowanie komputerowe plakatów, a także skrzyń posagowych z wykorzystaniem motywów regionalnych, dziecięce prace w glinie, zajęcia eko-artystyczne oraz lekcje muzealne, w tematach m.in. „Ustroń w starej fotografii”, „Rękodzieło artystyczne miejscowych twórców”, „Maria Skalicka, jaką chcemy pamiętać”, „Cieszyńska srebrna biżuteria”, itp.

W okresie od wiosny do jesieni dodatkową propozycją Muzeum są spotkania wyjazdowe szlakiem muzeów, izb regionalnych i pomników przyrody.   Copyright  © Irena Maliborska


PAWEŁ STELLER
[1895-1974] artysta, który kochał malować pyszne śląskie twarze

Jedną z najważniejszych postaci prezentowanych w naszym Muzeum (oprócz Marii Skalickiej) jest wybitny artysta śląski, Paweł Steller, który przyjaźnił się z Panią Marią Skalicką, i którego grafiki gromadziła.  Muzeum nasze prezentuje jego drzeworyty sztorcowe, z czego na szczególną uwagę zasługuje „Teka typów polskich”. Zdjęcie O Muzeum i Pawle Stellerze

Fascynowały go ludzkie twarze, bo to właśnie one były odbiciem życia pełnego znoju, trudu i tragedii. Twarze… pełne blasku i wyrazu, mistrzowskim dłutem wyryte… powiedział kiedyś Stefan Rossalski. Artysta szukał ich wszędzie, głównie na Śląsku i Beskidach. Często prosił górali, aby zechcieli mu pozować. Wykonał dziesiątki niezrównanych portretów, posługując się najczęściej, arcytrudną, unikatową już dziś techniką drzeworytu sztorcowego. Cała teka grafik pn. „Typy polskie” znalazła się w 1937 roku na międzynarodowej wystawie w Paryżu, gdzie twórca zdobył pierwsze miejsce i złoty medal, a prasa paryska okrzyknęła go polskim Dürerem.

Paweł Steller był naszym krajanem, a urodził się 23 stycznia 1895 roku w Hermanicach jako piąte dziecko swoich rodziców – Antoniego Stellera (ur. 8 stycznia 1869 roku) oraz matki Heleny Steller z domu Gorgosz. Od dzieciństwa odczuwał silną potrzebę malowania i rysowania. Oprócz talentu znamienną cechą Pawła Stellera był upór, wytrzymałość i niespotykana pracowitość, które to cechy jako pierwszy zauważył ustroński nauczyciel Michejda.

Jako artysta zajmował się głównie grafiką. Stosował m.in.: drzeworyt sztorcowy, linoryt, litografię oraz techniki metalowe. Sporo uwagi poświęcił grafice książkowej i exlibrisom. W malarstwie posługiwał się pastelą, olejem i akwarelą. Zaprojektował witraże i polichromie do kościołów w Pielgrzymowicach, Pierśćcu i Dębowcu.

W 1929 roku współorganizował wraz z Stanisławem Ligoniem Związek Zawodowy Artystów Plastyków Śląskich. Współpracował z Adamem Bunschem. Po wojnie angażował się w pracę społeczną na rzecz miasta i społeczeństwa. Ważnym rozdziałem w jego życiorysie była wieloletnia praca pedagogiczna w Śląskich Technicznych Zakładach Naukowych (1931-1939) oraz w prywatnej wieczorowej szkole rysunku. W latach 1949-1974 brał udział we wszystkich wystawach okręgowych Związku Artystów Plastyków w Katowicach, Ogólnopolskich Wystawach Grupy Zachęta w Warszawie, a także Międzynarodowych Wystawach Sztuki organizowanych przez Towarzystwo Szerzenia Sztuki Polskiej wśród Obcych.  Prace Pawła Stellera prezentowane były na wielu prestiżowych wystawach w kraju i za granicą, m.in. w Paryżu, Padwie, Rzymie, Berlinie, Londynie, Atenach, Filadelfii, Nowym Jorku, Chicago i Ottawie. Steller w swojej pracy artystycznej ukazuje bogactwo krajobrazu regionu śląsko-beskidzkiego, który był mu szczególnie bliski. Interesująco i pięknie przedstawiał rysy jego mieszkańców. Nazywano go „kronikarzem odchodzącego świata”.

W jego spuściźnie artystycznej znajdujemy przede wszystkim grafikę oraz rysunki wykonane ołówkiem, kredką, pastelom i akwarelą. Dominuje w nich pejzaż i portret. Jako wrażliwy artysta zachwycał się wiejskimi chatami, pięknem górskich krajobrazów i rwących strumyków. Jednak na pierwszym planie jego twórczości jest człowiek zmagający się z trudem życia i pracy. Swoje posłannictwo artystyczne rozumiał nie tylko jako utrwalanie codzienności, ale zwłaszcza rzetelne podejście do swojego rzemiosła. Cechowało go misterne dbanie o szczegóły. Zwłaszcza drzeworyt sztorcowy – technika arcytrudna, dziś już historyczna, a nawet unikatowa – pozwalał mu na precyzyjne rytowanie nawet najdelikatniejszych kresek we wszystkich kierunkach. W ten sposób uzyskiwał szerokie gamy odcieni, a niesłychana precyzja i subtelność w „rzeźbieniu rysunków” zbliża go do techniki Albrechta Dürera.  Chociaż uznawany był za „twórcę świata czarno-białego” to jednak spotyka się u niego grafiki w różnych kolorach, głównie o motywach roślinnych i architektonicznych. Lubił akwarele, stosował subtelne kolory, lekkie, żywe i świetliste.

Paweł Steller był niewątpliwie jednym z najwybitniejszych artystów  śląskich. Jego prace znajdują się głównie w Dziale Grafiki im. Pawła Stellera Muzeum Historii Katowic. Ma także swoją cichą i wierną przystań w  Muzeum Marii Skalickiej  w Ustroniu Brzegach. Stellera łączyła z Panią Marią serdeczna przyjaźń, wynikająca ze wspólnego miejsca urodzenia, wieloletniej pracy w Katowicach a zwłaszcza umiłowania sztuki. Niejednokrotnie wymieniali korespondencję. Maria  Skalicka darzyła artystę wielką estymą, kupowała jego grafiki, gromadziła je tworząc z czasem pokaźną ich galerię.
Copyright  © Irena Maliborska

PONIŻEJ FRAGMENTY EKSPOZYCJI

    Zdjęcie O Muzeum i Pawle StellerzeZdjęcie O Muzeum i Pawle StellerzeZdjęcie O Muzeum i Pawle Stellerze

U góry od lewej:
zabytkowy żelazny krzyż, kancjonał z 1865 r., pamiątka Konfirmacji z 1931 r.
obraz olejny Ludwika Konarzewskiego (seniora)  z 1926 r. przedstawiający dudziarza,
„kącik” młodej panny (młoduchy) – suknia wykonana współcześnie w kolorze popielatym z haftem srebrnym,
obraz z 1937 r. autorstwa Gustawa Fierli „Młoda cieszynianka”
sposób upinania na głowie koronkowego naczółka oraz „szatki”

Na dole od lewej:
drzeworyty sztorcowe Jana Wałacha oraz zbiór książek z lat 1860-1900 ,
zabytkowy sekretarzyk, wewnątrz kolekcja książek z serii „Książki o książkach”
wydawnictwo Ossolineum,
galeria drzeworytów sztorcowych Pawła Stellera,
w tym nagrodzone w Paryżu portrety z teki „Typy polskie”

Zdjęcie O Muzeum i Pawle StellerzeZdjęcie O Muzeum i Pawle StellerzeZdjęcie O Muzeum i Pawle Stellerze